Wystąpienie: Bożena Borowiec

Stanowisko

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu Koalicyjnego Klubu Parlamentarnego Lewicy mam zaszczyt przedstawić stanowisko wobec poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o środkach ochrony roślin, zawartego w druku nr 3040, oraz sprawozdania Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi z druku nr 3165.

Projekt dotyczy bardzo konkretnego problemu, z którym mierzą się rolnicy i inni profesjonalni użytkownicy środków ochrony roślin: obowiązku prowadzenia elektronicznej ewidencji wykonywanych zabiegów oraz konsekwencji związanych z niedopełnieniem tego obowiązku. Komisja rekomenduje przyjęcie projektu bez poprawek.

Punktem wyjścia jest zmiana sposobu dokumentowania zabiegów ochrony roślin. Przepisy unijne przewidują prowadzenie dokumentacji w formacie elektronicznym, który umożliwia jej odczyt maszynowy. Sama cyfryzacja dokumentacji może przynieść korzyści: ułatwić przechowywanie informacji, usprawnić kontrole i poprawić dostęp do danych dotyczących stosowania środków ochrony roślin. Nie możemy jednak zakładać, że każdy użytkownik gospodarstwa rolnego ma takie same możliwości techniczne, umiejętności cyfrowe i dostęp do odpowiedniej infrastruktury.

Właśnie dlatego należy poważnie potraktować problem sankcji za nieprowadzenie lub nieprzechowywanie wymaganej dokumentacji elektronicznej. Projekt przewiduje czasowe ograniczenie katalogu sankcji w takich przypadkach do środków oddziaływania wychowawczego. W praktyce oznacza to, że w okresie objętym regulacją nacisk ma zostać położony na pouczenie i doprowadzenie do prawidłowego wykonywania obowiązków zamiast automatycznego sięgania po surowsze konsekwencje. Celem jest danie rolnikom czasu na dostosowanie się do nowych wymogów i uniknięcie sytuacji, w której problemy z dokumentacją prowadzą do nieproporcjonalnych obciążeń.

Z perspektywy Lewicy istotna jest zasada proporcjonalności. Prawo powinno wymagać przestrzegania określonych standardów, ale musi również uwzględniać rzeczywiste możliwości osób, na które nakłada nowe obowiązki. Inaczej wygląda sytuacja dużego przedsiębiorstwa rolnego dysponującego zapleczem administracyjnym, a inaczej niewielkiego gospodarstwa, w którym większość obowiązków organizacyjnych i produkcyjnych spoczywa na jednej lub dwóch osobach. Dla mniejszych gospodarstw dodatkowa dokumentacja może oznaczać kolejne godziny pracy, konieczność poznania nowych narzędzi i ryzyko popełnienia błędów formalnych.

Nie chodzi przy tym o zwolnienie rolników z odpowiedzialności ani o podważanie zasad bezpieczeństwa stosowania pestycydów. Ewidencja zabiegów ma znaczenie dla kontroli prawidłowego stosowania środków ochrony roślin, ochrony zdrowia ludzi oraz środowiska. Państwo powinno dążyć do tego, aby dokumentacja była rzetelna i kompletna. Jednocześnie trzeba rozróżnić świadome naruszanie przepisów od trudności wynikających z wdrażania nowych procedur. Brak odpowiedniego wpisu w elektronicznym rejestrze nie zawsze oznacza, że zabieg wykonano niezgodnie z zasadami. Dlatego sankcja powinna być adekwatna do charakteru naruszenia, a działania administracji powinny pomagać w osiągnięciu zgodności z prawem.

Ważne jest również to, aby cyfryzacja nie stała się celem samym w sobie. Wprowadzenie nowych wymagań powinno iść w parze z zapewnieniem prostych narzędzi, jasnych instrukcji i sprawnego wsparcia dla użytkowników. Jeżeli rolnicy mają obowiązek dokumentowania zabiegów w określonym formacie, państwo powinno dbać o to, by mogli ten obowiązek wykonać bez ponoszenia nieuzasadnionych kosztów i bez konieczności samodzielnego rozwiązywania wszystkich problemów technicznych. Szczególnego znaczenia nabiera tu dostępność rozwiązań dla osób starszych oraz prowadzących niewielkie gospodarstwa.

Lewica opowiada się za modernizacją rolnictwa, ochroną środowiska i racjonalnym stosowaniem środków ochrony roślin. Jednocześnie modernizacja musi być przeprowadzana w sposób sprawiedliwy społecznie. Nie możemy przerzucać całego ciężaru zmian na rolników, którzy często funkcjonują pod presją rosnących kosztów produkcji, zmiennych cen skupu i coraz bardziej wymagających warunków prowadzenia działalności. Dobre przepisy powinny łączyć odpowiedzialność z realną możliwością ich przestrzegania.

Dlatego pozytywnie oceniamy kierunek proponowanych zmian, polegający na ograniczeniu nadmiernych konsekwencji administracyjnych w okresie dostosowawczym. Podkreślamy jednak, że rozwiązanie to powinno być traktowane jako element szerszego procesu wdrażania elektronicznej dokumentacji. Potrzebne są jasne zasady, skuteczna komunikacja z rolnikami i dostępne narzędzia, które pozwolą im wypełniać obowiązki bez zbędnych komplikacji. Ochrona środowiska i bezpieczeństwo stosowania środków ochrony roślin muszą iść w parze ze wsparciem dla osób, które odpowiadają za produkcję żywności.

W tej sprawie nie powinniśmy stawiać cyfryzacji przeciwko rolnikom. Powinniśmy tworzyć takie warunki, aby nowe obowiązki były zrozumiałe, wykonalne i egzekwowane w sposób proporcjonalny. Klub parlamentarny Lewicy popiera kierunek zmian zmierzających do ograniczenia nadmiernych sankcji za uchybienia w elektronicznej ewidencji zabiegów ochrony roślin i opowiada się za przyjęciem projektu w brzmieniu rekomendowanym przez Komisję Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Dziękuję.